बारम्बार विश्वनाेई समूहकाे निशानामा किन पर्छन् बलिउड कलाकारहरु ?

मुम्बई । बलिउडका चर्चित अभिनेता सलमान खानको निवासबाहिर गोली प्रहारदेखि पञ्जाबी गायक सिद्धु मुसेवालाको हत्यासम्मका घटनामा जोडिएको लरेन्स बिश्नोई समूहको नाम फेरि चर्चामा आएको छ। पछिल्लो पटक अभिनेता टाइगर श्रफ सवार गाडीमाथि गोली प्रहार भएको घटनापछि यो समूहले बलिउडका कलाकारलाई नै किन निशाना बनाइरहेको छ भन्ने प्रश्न उठेको छ।

सन् २०२२ मा पञ्जाबी गायक सिद्धु मुसेवालाको गोली हानी हत्या भयो। सन् २०२३ मा गायक गिप्पी ग्रेवालको क्यानडास्थित निवासमा गोली प्रहार भएको घटना सार्वजनिक भयो। सन् २०२४ मा सलमान खानको मुम्बईस्थित निवासबाहिर गोली चलाइयो। त्यही वर्ष महाराष्ट्रका पूर्वमन्त्री तथा सलमान खानका निकट मानिने बाबा सिद्दिकीको हत्या भयो।

यी घटनाहरूको पृष्ठभूमि र अनुसन्धानको अवस्था फरक–फरक भए पनि तिनमा लरेन्स बिश्नोई समूह वा त्यससँग सम्बन्धित भनिएका व्यक्तिको नाम जोडिँदै आएको छ। पछिल्लो गोली प्रहारको घटनाले बलिउडका कलाकार र उनीहरूसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको सुरक्षामाथि फेरि प्रश्न उठाएको छ।

गोली प्रहारको घटनापछि सार्वजनिक भएको सन्देशमा बिश्नोई समूहसँग सम्बन्धित भनिएका अनिल पण्डित र हरमन सन्धुले आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको दाबी गरेका छन्। उनीहरूले श्रफलाई यसअघि नै चेतावनी दिइएको तर त्यसलाई बेवास्ता गरेकाले आक्रमण गरिएको दाबी गरेका छन्। साथै, सलमान खानसँग काम गर्ने कलाकार तथा फिल्मकर्मीलाई समेत लक्षित गर्ने धम्की दिइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

तर, समूहले जिम्मेवारी लिएको दाबी र आक्रमणमा उसको वास्तविक संलग्नता एउटै कुरा होइन। मुम्बई प्रहरीले घटनाको अनुसन्धान गरिरहेको छ र उक्त सन्देशको आधिकारिकता तथा आक्रमणसँगको सम्बन्ध स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन बाँकी छ।

को हुन् लरेन्स बिश्नोई?

लरेन्स बिश्नोई भारतमा संगठित अपराधका घटनासँग जोडिएका चर्चित व्यक्ति हुन्। उनको नाम हत्या, फिरौती असुली, धम्की र लक्षित आक्रमणका विभिन्न घटनामा जोडिएको छ। भारतीय अनुसन्धान निकायहरूले उनीसँग सम्बन्धित समूहको सञ्जाल भारतका विभिन्न राज्य तथा विदेशसम्म फैलिएको आरोप लगाउँदै आएका छन्।

बिश्नोई गुजरातको साबरमतीस्थित उच्च सुरक्षा भएको कारागारमा बन्द छन्। उनी जेलमा रहेकै अवस्थामा उनका सहयोगीहरूले बाहिर आपराधिक गतिविधि सञ्चालन गर्ने गरेको आरोप अनुसन्धान निकायहरूले लगाएका छन्। समूहसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत घटनाको जिम्मेवारी लिने, चर्चित व्यक्तिलाई धम्की दिने र आफ्नो नाम सार्वजनिक चर्चामा ल्याउने गरेका छन्।

यद्यपि, बिश्नोईको नाम जोडिएका सबै घटनामा उनको प्रत्यक्ष निर्देशन रहेको प्रमाणित भएको मान्न मिल्दैन। कुनै घटनामा समूहको संलग्नता, जिम्मेवारी लिने सन्देशको सत्यता र बिश्नोईको व्यक्तिगत भूमिका छुट्टाछुट्टै प्रमाणका आधारमा स्थापित हुनुपर्छ।

सलमान खानसँगको विवादले कसरी जोड्यो बलिउड?

बिश्नोई समूह र बलिउडबीचको विवादको प्रमुख पृष्ठभूमिमा अभिनेता सलमान खानसँग जोडिएको कालो हरिण सिकार प्रकरण छ। सन् १९९८ मा राजस्थानमा चलचित्र छायाङ्कनका क्रममा सलमानमाथि कालो हरिण सिकार गरेको आरोप लागेको थियो।

कालो हरिणलाई बिश्नोई समुदायले धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मान्छ। यही कारण देखाउँदै लरेन्स बिश्नोईले सलमान खानप्रति आक्रोश व्यक्त गरेको विवरण भारतीय सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित हुँदै आएका छन्।

सलमानमाथि धम्कीको क्रम बढ्दै गएपछि सन् २०२४ अप्रिल १४ मा मुम्बईको बान्द्रास्थित उनको निवास ग्यालेक्सी अपार्टमेन्टबाहिर मोटरसाइकलमा आएका व्यक्तिहरूले गोली चलाए। सलमान सुरक्षित रहे पनि घटनाले बलिउड र भारतीय सुरक्षा निकायलाई गम्भीर बनायो।

मुम्बई प्रहरीले उक्त घटनामा बिश्नोई समूहसँग सम्बन्धित व्यक्तिमाथि अनुसन्धान गरेको थियो। सलमानलाई लक्षित धम्की र गोली प्रहारपछि बिश्नोई समूहको नाम भारतीय मनोरञ्जन उद्योगमा थप चर्चित भयो।

तर कालो हरिण सिकार प्रकरणबाट सुरु भएको भनिएको विवादले अन्य कलाकारलाई किन प्रभावित पारिरहेको छ भन्ने प्रश्नको उत्तर भने केवल पुरानो रिसइबीबाट दिन सकिँदैन। यसमा आपराधिक प्रभाव विस्तार, आर्थिक स्वार्थ र सार्वजनिक भय सिर्जना गर्ने सम्भावित उद्देश्य पनि अनुसन्धानका विषय हुन्।

सिद्धु मुसेवालाको हत्यादेखि बलिउडसम्म

सन् २०२२ मे २९ मा पञ्जाबी गायक सिद्धु मुसेवालाको पञ्जाबमा गोली हानी हत्या गरियो। उक्त हत्याको जिम्मेवारी गोल्डी ब्रारले लिएका थिए। भारतीय अनुसन्धानमा लरेन्स बिश्नोई समूहका सदस्य तथा सहयोगीमाथि हत्याको योजना र कार्यान्वयनमा संलग्न भएको आरोप लगाइयो।

मुसेवाला पञ्जाबी सङ्गीतका अत्यन्त चर्चित कलाकार थिए। उनको हत्याले भारतमा संगठित अपराध र मनोरञ्जन क्षेत्रका व्यक्तिको सुरक्षाबारे व्यापक बहस निम्त्यायो।

यस घटनाले बिश्नोई समूहको नाम बलिउडबाहिर पनि चर्चामा ल्यायो। चर्चित कलाकारलाई लक्षित गर्ने, उनीहरूको हत्या वा आक्रमणको जिम्मेवारी लिने र सार्वजनिक रूपमा धम्की दिने घटनाले समूहको प्रभावबारे भय फैलाउन सक्ने देखियो।

यद्यपि, मुसेवालाको हत्या र बलिउडका कलाकारमाथि भएका सबै घटनालाई एउटै उद्देश्य वा एउटै योजनाको हिस्सा मान्न मिल्दैन। प्रत्येक घटनाको पृष्ठभूमि, अभियुक्तको भूमिका र प्रमाण अलग-अलग रूपमा हेर्नुपर्छ।

गिप्पी ग्रेवालदेखि टाइगर श्रफसम्म

सन् २०२३ नोभेम्बरमा पञ्जाबी गायक तथा अभिनेता गिप्पी ग्रेवालको क्यानडास्थित निवासमा गोली प्रहार भएको घटना सार्वजनिक भयो। त्यसपछि लरेन्स बिश्नोईले सामाजिक सञ्जालमार्फत घटनाको जिम्मेवारी लिएको दाबी गरेका थिए।

सन् २०२६ मा बलिउड निर्देशक रोहित शेट्टीको मुम्बईस्थित निवासबाहिर गोली प्रहार भएको घटनामा पनि बिश्नोई समूहसँग सम्बन्धित भनिएका व्यक्तिको नाम जोडिएको छ। यस्ता घटनाले कलाकारका निजी निवास र व्यक्तिगत सुरक्षासमेत आपराधिक समूहको निशानामा पर्न सक्ने चिन्ता बढाएका छन्।

अक्टोबर १८, २०२६ मा अभिनेता टाइगर श्रफ सवार गाडीमाथि गोली प्रहार भएको विवरण सार्वजनिक भयो। प्रारम्भिक समाचारअनुसार, श्रफ सुरक्षित रहे पनि उनका चालक घाइते भएका थिए। घटनापछि बिश्नोई समूहसँग सम्बन्धित भनिएका व्यक्तिहरूले जिम्मेवारी लिएको दाबी गरिएको छ।

उक्त सन्देशमा श्रफलाई चेतावनी दिइएको र सलमान खानसँग काम गर्ने कलाकार तथा फिल्मकर्मीलाई समेत धम्की दिइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। तर सन्देशको आधिकारिकता, आक्रमणकारीको पहिचान र घटनामा समूहको वास्तविक संलग्नता पुष्टि हुन बाँकी छ।

यदि अनुसन्धानबाट कलाकारलाई लक्षित गरी योजनाबद्ध रूपमा आक्रमण गरिएको पुष्टि भयो भने यसले बलिउडमा सुरक्षा व्यवस्थाको चुनौतीलाई अझ गम्भीर बनाउनेछ।

किन चर्चित कलाकार नै निशानामा पर्छन्?

बिश्नोई समूहसँग जोडिएका घटनाहरूमा एउटा साझा पक्ष देखिन्छ—चर्चित व्यक्तित्व, ठूलो सञ्चार ध्यान र सार्वजनिक रूपमा जिम्मेवारी लिने वा धम्की दिने शैली। यसले आपराधिक समूहले आफ्नो नाम र प्रभाव स्थापित गर्न खोजेको हुन सक्ने प्रश्न उठाउँछ।

पहिलो, भय र प्रभाव विस्तार। चर्चित कलाकारमाथि आक्रमण हुँदा घटनाले देशभित्र मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा समेत व्यापक स्थान पाउँछ। यसबाट समूहले आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्न खोजेको हुन सक्छ।

दोस्रो, आर्थिक स्वार्थ। भारतीय अनुसन्धानमा बिश्नोई समूहसँग जोडिएका कतिपय घटनामा फिरौती असुलीको उद्देश्य रहेको आरोप लगाइएको छ। चर्चित कलाकार तथा व्यवसायीलाई धम्की दिनु आर्थिक लाभ खोज्ने आपराधिक रणनीति हुन सक्छ। तर टाइगर श्रफमाथिको पछिल्लो घटनामा फिरौती नै उद्देश्य रहेको पुष्टि भएको छैन।

तेस्रो, प्रतिशोध र व्यक्तिगत विवाद। सलमान खानसँगको विवादलाई बिश्नोई समूहले सार्वजनिक रूपमा उठाउँदै आएको छ। तर सलमानसँग सम्बन्धित अन्य व्यक्तिलाई धम्की दिनुको कारण के हो भन्ने विषयमा प्रमाणबिना निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

चौथो, प्रचार र मनोवैज्ञानिक दबाब। सामाजिक सञ्जालमा आक्रमणको जिम्मेवारी लिने वा आगामी निशाना तोक्ने सन्देश सार्वजनिक गर्दा समूहले आफ्नो नाम चर्चामा राख्न सक्छ। यस्तो गतिविधिले सम्भावित पीडित र सर्वसाधारणमा त्रास फैलाउन सक्छ।

यी सम्भावित कारण हुन्, कुनै एक घटनाको प्रमाणित उद्देश्य होइनन्। वास्तविक कारण पत्ता लगाउन प्रहरी अनुसन्धान, सञ्चार सन्देशको प्रमाणीकरण र अभियुक्तसँग सम्बन्धित प्रमाण आवश्यक हुन्छ।

जेलभित्र नेता, बाहिर कसरी चल्छ सञ्जाल?

लरेन्स बिश्नोई जेलमा रहे पनि उनीसँग सम्बन्धित भनिएका व्यक्तिहरू बाहिर सक्रिय रहेको आरोप भारतीय अनुसन्धान निकायहरूले लगाउँदै आएका छन्। संगठित आपराधिक सञ्जालमा विभिन्न सदस्यले अलग-अलग भूमिका निर्वाह गर्न सक्छन्—कोही धम्की दिने, कोही सूचना सङ्कलन गर्ने, कोही आर्थिक व्यवस्थापन गर्ने र कोही आक्रमण कार्यान्वयनमा संलग्न हुने।

तर यस्तो सञ्जाल कसरी सञ्चालन हुन्छ भन्ने विषयमा प्रत्येक घटनाको अनुसन्धानबाट प्राप्त प्रमाण महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सामाजिक सञ्जालमा कुनै समूहको नामबाट सन्देश आउँदैमा त्यसको निर्देशन जेलभित्रबाटै आएको हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

यही कारण आपराधिक समूहको नियन्त्रण गर्न केवल कथित नेतामाथिको कारबाही पर्याप्त नहुन सक्छ। सहयोगीको पहिचान, आर्थिक स्रोत, सञ्चार सम्पर्क र आक्रमणमा प्रयोग भएका साधनको अनुसन्धान पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

बलिउडको सुरक्षा चुनौती

सलमान खानको निवासबाहिर गोली प्रहार, बाबा सिद्दिकीको हत्या र अन्य कलाकार तथा सार्वजनिक व्यक्तित्वलाई दिइएका धम्कीले भारतमा चर्चित व्यक्तिको सुरक्षासम्बन्धी चुनौती उजागर गरेका छन्।

कलाकारको आवागमन, सार्वजनिक कार्यक्रम र निजी निवासको सुरक्षा व्यवस्थापन गर्नु चुनौतीपूर्ण हुन्छ। धम्कीलाई समयमै मूल्याङ्कन गर्ने, जोखिमअनुसार सुरक्षा व्यवस्था मिलाउने र सम्भावित आक्रमण रोक्ने संयन्त्र प्रभावकारी नहुँदा यस्ता घटनाले ठूलो क्षति पुर्‍याउन सक्छन्।

यसका साथै, आपराधिक समूहको नाममा फैलिने अपुष्ट सन्देशले पनि त्रास बढाउन सक्छ। त्यसैले प्रहरीले घटनाको वास्तविकता स्थापित गर्नु, दोषी पहिचान गर्नु र सार्वजनिक रूपमा फैलाइएका दाबीको सत्यता जाँच्नु आवश्यक हुन्छ ।